Ik word gebeld door mijn bank: hoe weet ik of dit echt is?
Gebeld worden door iemand die zegt van je bank te zijn, kan behoorlijk overtuigend overkomen. Zeker wanneer die persoon je naam kent, informatie over je rekening lijkt te hebben en er zelfs het telefoonnummer van je bank op je scherm verschijnt.
Toch is dat geen bewijs dat je daadwerkelijk met een medewerker van je bank spreekt.
Bankhelpdeskfraude draait juist om vertrouwen. De fraudeur probeert zoveel mogelijk op een echte medewerker te lijken en gebruikt daarbij informatie die al over jou bekend kan zijn. Vaak wordt daar vervolgens tijdsdruk aan toegevoegd: er zou een verdachte betaling klaarstaan, iemand zou toegang hebben tot je rekening of je geld zou direct gevaar lopen.
Op dat moment is de belangrijkste vraag niet hoe overtuigend de beller klinkt, maar of je zelf kunt controleren met wie je spreekt.
Het telefoonnummer op je scherm is niet genoeg
Dat het telefoonnummer van je bank in beeld staat, betekent niet automatisch dat de oproep daadwerkelijk van je bank afkomstig is.
Telefoonnummers kunnen worden nagebootst. Dit wordt ook wel spoofing genoemd. Daardoor kan op het scherm een bekend telefoonnummer verschijnen terwijl het gesprek in werkelijkheid ergens anders vandaan komt.
Hetzelfde geldt voor persoonlijke informatie. Een beller die je naam, adres, woonplaats of e-mailadres kent, hoeft die informatie niet van de bank te hebben gekregen. Zulke gegevens kunnen bijvoorbeeld afkomstig zijn uit eerdere datalekken, openbare bronnen of phishing.
Persoonlijke informatie maakt een gesprek geloofwaardiger, maar bewijst niet dat de beller betrouwbaar is.
Bij twijfel: ophangen en zelf terugbellen
De veiligste manier om te controleren of je bank daadwerkelijk contact met je zoekt, is verrassend eenvoudig: beëindig het gesprek en neem zelf contact op met je bank.
Gebruik daarvoor het telefoonnummer in de officiële bankapp, op de officiële website die je zelf opent of een ander nummer waarvan je zeker weet dat het van je bank is.
Dat is veel betrouwbaarder dan tijdens het gesprek proberen vast te stellen of iemand echt is.
Een fraudeur kan immers antwoorden voorbereiden op controlevragen. Hij kan informatie over jou hebben verzameld en kan zeer professioneel klinken. Zodra jij zelf opnieuw contact opneemt via een betrouwbaar kanaal, haal je een belangrijk deel van die controle bij de fraudeur weg.
Laat je daarbij niet tegenhouden door opmerkingen als dat je niet mag ophangen of dat een betaling dan niet meer kan worden gestopt. Juist zulke druk is reden om het gesprek te beëindigen.
Ook veel kennis over jou bewijst weinig
Sommige slachtoffers twijfelen pas achteraf omdat de zogenaamde bankmedewerker opvallend veel wist.
De beller kende bijvoorbeeld een rekeningnummer, wist bij welke bank iemand zat of beschikte over gegevens die kort daarvoor op een website waren ingevuld.
Dat kan onderdeel zijn van een grotere fraudeaanpak.
Soms begint de aanval namelijk helemaal niet met het telefoongesprek. Eerst wordt via een phishingbericht of nagemaakte website informatie verzameld. Daarna volgt een telefoongesprek waarin die gegevens worden gebruikt om vertrouwen te winnen.
Daardoor kan het lijken alsof alleen een echte bankmedewerker over die informatie kan beschikken, terwijl je de gegevens eerder ongemerkt zelf aan de fraudeur hebt gegeven.
Geld overmaken naar een ‘veilige rekening’
Een van de duidelijkste waarschuwingssignalen is het verzoek om geld naar een andere rekening over te maken.
De beller kan vertellen dat je huidige rekening is gehackt, dat er verdachte transacties plaatsvinden of dat je geld tijdelijk moet worden veiliggesteld. Vervolgens krijg je het verzoek om het bedrag naar een zogenaamde veilige rekening of kluisrekening over te maken.
Ga daar niet in mee.
Een telefoongesprek waarin je onder druk wordt gezet om geld naar een andere rekening te verplaatsen, moet je altijd behandelen als verdacht. Verbreek het gesprek en neem zelf contact op met je bank.
Hetzelfde geldt wanneer je wordt gevraagd transacties te bevestigen waarvan wordt gezegd dat ze nodig zijn om fraude tegen te houden. Lees altijd zelf wat er daadwerkelijk in je bankapp staat voordat je iets bevestigt.
Deel nooit je pincode of beveiligingscodes
Een bankmedewerker heeft je pincode niet nodig om je rekening of betaalpas te beveiligen.
Geef je pincode daarom nooit telefonisch door, ook niet wanneer iemand beweert dat dit alleen ter controle is.
Wees eveneens voorzichtig met codes die je via sms, een authenticator of je bankapp ontvangt. Zulke codes worden gebruikt om handelingen of inlogpogingen te bevestigen en zijn niet bedoeld om aan iemand aan de telefoon door te geven.
Een fraudeur kan ondertussen zelf proberen in te loggen en jou vertellen dat de beveiligingscode die je ontvangt nodig is om een verdachte transactie te blokkeren. In werkelijkheid kan diezelfde code juist worden gebruikt om zijn actie te bevestigen.
Lees daarom altijd goed wat er bij een verificatiecode staat en keur nooit iets goed omdat iemand aan de telefoon zegt dat dit noodzakelijk is.
Een bankpas laten ophalen is een ernstig waarschuwingssignaal
Een andere bekende vorm van bankhelpdeskfraude is het ophalen van een betaalpas.
De zogenaamde medewerker vertelt bijvoorbeeld dat je bankpas vanwege fraude moet worden vernietigd of vervangen en dat iemand hem binnenkort komt ophalen.
Ook hier geldt: vertrouw niet op het verhaal van de beller.
Wanneer iemand na een onverwacht telefoongesprek bij je thuis wil langskomen voor je bankpas, contant geld of waardevolle spullen, moet je de situatie als zeer verdacht behandelen.
Neem zelf contact op met je bank en geef je betaalpas niet mee aan iemand die onverwacht aan de deur verschijnt.
Tijdsdruk is vaak onderdeel van de fraude
Bankhelpdeskfraude werkt niet alleen omdat criminelen technisch slim zijn. Een belangrijk deel is psychologische druk.
Er wordt vaak een probleem gecreëerd dat onmiddellijk zou moeten worden opgelost. Er zou op dat moment geld van je rekening verdwijnen, een crimineel zou al toegang hebben of de bank zou slechts enkele minuten hebben om een betaling tegen te houden.
Daardoor krijg je minder tijd om rustig na te denken.
Dat is precies waarom je bij dit soort gesprekken beter niet probeert om tijdens het telefoongesprek alles uit te zoeken. Zodra er druk ontstaat om direct geld over te maken, codes door te geven of handelingen in de bankapp uit te voeren, is ophangen vrijwel altijd de verstandigste eerste stap.
Je kunt daarna zelf rustig controleren wat er werkelijk aan de hand is.
Spreek dit ook af met ouders en grootouders
Bankhelpdeskfraude wordt een stuk minder effectief wanneer binnen een gezin één eenvoudige afspraak bekend is.
Wordt iemand onverwacht gebeld door de bank en moet er tijdens dat gesprek iets met geld gebeuren? Dan wordt eerst opgehangen en zelf naar de bank gebeld.
Daarvoor hoeft iemand niets te weten over spoofing, phishing, VoIP of andere technische termen.
De belangrijkste gewoonte is simpel:
Als iemand onverwacht namens de bank belt en vraagt om geld te verplaatsen, codes door te geven of een betaling te bevestigen, verbreek dan het gesprek en neem zelf contact op met de bank.
Die regel is vaak veel waardevoller dan proberen iedere nieuwe vorm van telefonische fraude afzonderlijk te herkennen.
Wanneer kun je een telefoontje van de bank vertrouwen?
Een bank kan natuurlijk daadwerkelijk contact met je opnemen. Het probleem is alleen dat je aan het inkomende gesprek zelf niet altijd betrouwbaar kunt vaststellen wie er belt.
Daarom hoef je ook niet ter plekke te bewijzen dat iemand een fraudeur is.
Twijfel je aan het gesprek, dan mag je gewoon ophangen.
Zoek vervolgens zelf het officiële telefoonnummer van je bank op en vraag of er daadwerkelijk contact met je is gezocht.
Een echte bankmedewerker zal er geen belang bij hebben dat jij je beveiliging opgeeft om het gesprek voort te zetten. Een fraudeur juist wel.
Dat verschil maakt zelf terugbellen een van de eenvoudigste manieren om jezelf tegen bankhelpdeskfraude te beschermen.
