Kan een oplichter met AI de stem van mijn kind namaken?
Ja, dat kan inmiddels.
Met zogenaamde voice cloning kan kunstmatige intelligentie een stem nabootsen op basis van bestaand geluidsmateriaal. Daardoor kan een telefoongesprek overtuigender worden dan de WhatsApp-fraude die veel mensen inmiddels kennen.
Waar je vroeger nog kon denken: ik hoor duidelijk de stem van mijn zoon of dochter, dus het zal wel kloppen, is dat tegenwoordig geen waterdichte controle meer.
Dat betekent niet dat je ieder telefoongesprek moet wantrouwen. Het betekent vooral dat een herkenbare stem niet meer voldoende bewijs is wanneer er ineens een dringend verzoek om geld of andere gevoelige informatie volgt.
Wat is voice cloning?
Voice cloning is een techniek waarbij software kenmerken van een stem analyseert en vervolgens nieuwe spraak kan genereren die op die persoon lijkt.
Daarbij gaat het niet alleen om de klank van een stem. Ook zaken zoals uitspraak, tempo en intonatie kunnen worden nagebootst. Hoe goed dat lukt, hangt af van de gebruikte techniek en de hoeveelheid geluidsmateriaal die beschikbaar is.
Deepfaketechnologie wordt daardoor niet alleen gebruikt voor beelden en video’s. Ook audio kan worden gemanipuleerd of kunstmatig worden gegenereerd.
Voor fraudeurs is dat interessant omdat een bekende stem direct vertrouwen oproept. Wanneer iemand klinkt als je zoon, dochter, partner of andere bekende, is de kans groter dat je in eerste instantie meegaat in het verhaal.
Waar kan een oplichter stemmateriaal vandaan halen?
Daar hoeft niet altijd een geheime opname voor te worden gemaakt.
Veel mensen hebben tegenwoordig zelf behoorlijk wat geluidsmateriaal online staan. Denk aan video’s op Instagram, TikTok, Facebook of YouTube, maar ook podcasts, interviews en andere openbare opnames.
Voor iemand die regelmatig video’s met gesproken tekst publiceert, kan er dus voldoende materiaal beschikbaar zijn om een beeld te krijgen van hoe die persoon klinkt.
Dat betekent overigens niet dat iedere willekeurige video automatisch leidt tot een perfecte kopie van een stem. De kwaliteit verschilt sterk. Het belangrijkste is vooral dat de techniek toegankelijker wordt en dat je er niet meer vanuit kunt gaan dat alleen professionele studio’s zulke audio kunnen maken.
Wanneer wordt zo’n telefoontje echt verdacht?
Het grootste waarschuwingssignaal is eigenlijk hetzelfde als bij veel andere vormen van fraude: een onverwacht verzoek dat onder hoge tijdsdruk moet worden uitgevoerd.
Iemand belt bijvoorbeeld met de mededeling dat er een ongeluk is gebeurd, dat een telefoon kapot is, dat er problemen zijn met de politie of dat er dringend geld nodig is.
Het verhaal hoeft technisch helemaal niet ingewikkeld te zijn. De fraudeur wil vooral voorkomen dat je tijd neemt om het verhaal onafhankelijk te controleren.
Juist de combinatie van emotie en haast maakt zo’n telefoontje gevaarlijk.
Wanneer iemand die klinkt als een familielid ineens vraagt om direct honderden of duizenden euro’s over te maken, is het verstandig om niet alleen op de stem af te gaan.
Bel zelf terug via het bekende nummer
Een van de beste controles blijft verrassend eenvoudig: verbreek het gesprek en bel zelf terug.
Gebruik daarvoor het telefoonnummer dat al in je contacten stond en waarvan je weet dat het bij je zoon, dochter of andere bekende hoort.
Word je gebeld vanaf een onbekend nummer en krijg je te horen dat de telefoon kapot is of dat er daarom vanaf een ander toestel wordt gebeld? Ook dan kun je eerst proberen contact te zoeken via het bekende nummer, een partner, een huisgenoot of iemand anders die kan bevestigen wat er aan de hand is.
Je hoeft tijdens het oorspronkelijke gesprek niet eerst te bewijzen dat iemand een oplichter is. Je kunt simpelweg aangeven dat je zelf terugbelt.
Daarmee haal je een belangrijk voordeel weg bij de fraudeur: hij bepaalt niet langer welk communicatiekanaal je gebruikt.
Een familiecode is tegenwoordig helemaal geen gek idee
Binnen een gezin kun je ook een eenvoudig controlewoord afspreken voor uitzonderlijke situaties.
Dat hoeft geen ingewikkeld wachtwoord te zijn. Een willekeurig woord of korte zin die niet op sociale media staat, is al voldoende.
Het voordeel daarvan is dat je bij een vreemd financieel verzoek een extra controlemiddel hebt dat losstaat van de stem, het telefoonnummer of andere persoonlijke informatie.
Kies liever niet de naam van een huisdier, favoriete voetbalclub of andere informatie die eenvoudig via sociale media gevonden kan worden.
Het woord zelf hoeft zelfs nergens op te slaan. Juist iets willekeurigs werkt prima.
Zo’n afspraak is vooral nuttig wanneer je ouders, kinderen of andere directe familieleden weet dat ze bij een echt noodgeval op die manier hun identiteit kunnen bevestigen.
Geen code afgesproken? Stel dan een persoonlijke vraag
Ook zonder afgesproken code kun je proberen een aanvullende controle te doen.
Kies daarbij geen vraag waarvan het antwoord gemakkelijk online te vinden is. Een geboortedatum, naam van een broer of woonplaats zijn vaak geen sterke controles.
Een vraag over een persoonlijke gebeurtenis die alleen jullie kennen werkt beter.
Toch blijft terugbellen via een bekend nummer meestal de veiligere oplossing. Een gesprek voeren met iemand die mogelijk een fraudeur is, geeft die persoon namelijk ook de kans om tijd te winnen, het verhaal aan te passen of je verder onder druk te zetten.
AI verandert de techniek, maar niet het belangrijkste trucje
Voice cloning klinkt als een heel nieuwe vorm van fraude, maar de manier waarop slachtoffers worden overtuigd is eigenlijk opvallend vertrouwd.
Er wordt druk opgebouwd.
Er zou onmiddellijk iets moeten gebeuren. Er is weinig tijd. De situatie is emotioneel en er moet geld worden geregeld voordat je rustig kunt nadenken.
Dat is precies waarom een korte onderbreking zo effectief kan zijn.
Een echt noodgeval blijft ook bestaan nadat je een paar minuten hebt genomen om te controleren met wie je spreekt. Een fraudeur heeft juist belang bij een betaling voordat je die controle uitvoert.
Wanneer iemand zegt dat je absoluut niet mag ophangen, niemand anders mag bellen of direct moet betalen, is dat daarom een extra reden om niet mee te gaan in het verzoek.
Bespreek dit vooraf met ouders en grootouders
Het is nuttiger om hierover te praten voordat iemand zo’n telefoontje krijgt.
Daarvoor hoef je geen uitgebreide uitleg over kunstmatige intelligentie of deepfakes te geven. De praktische boodschap kan veel eenvoudiger zijn.
Een bekende stem kan tegenwoordig worden nagebootst.
Als een familielid daarom onverwacht belt en dringend om veel geld vraagt, controleer je eerst op een tweede manier of die persoon het werkelijk is.
Bel zelf terug, stel een afgesproken controlevraag of neem contact op met iemand anders uit de directe omgeving.
Zo’n eenvoudige afspraak is vaak makkelijker te onthouden dan een lange lijst technische kenmerken waaraan AI-audio misschien te herkennen zou zijn.
Kun je een AI-stem horen?
Soms wel, maar daar zou ik niet op vertrouwen.
Kunstmatig gegenereerde stemmen kunnen onnatuurlijk klinken, vreemde pauzes hebben of moeite hebben met emotie en spontane reacties. Maar die kenmerken worden steeds minder betrouwbaar als controlemiddel.
Bovendien hoef je als fraudeur niet altijd een lang en perfect gesprek te genereren. Een paar overtuigende zinnen onder hoge tijdsdruk kunnen al genoeg zijn om iemand in het verhaal mee te krijgen.
Proberen te luisteren of een stem “net niet helemaal echt” klinkt, is daarom een veel zwakkere beveiliging dan de identiteit via een ander kanaal bevestigen.
Een herkenbare stem is niet langer voldoende bewijs
We zijn gewend om bepaalde dingen als bevestiging van identiteit te zien. Een bekende foto, een vertrouwd telefoonnummer of persoonlijke informatie voelde lange tijd als behoorlijk overtuigend bewijs.
Bij al die zaken weten we inmiddels dat ze kunnen worden gekopieerd of misbruikt.
Met voice cloning geldt dat nu ook steeds meer voor een stem.
Dat hoeft niet te betekenen dat je ieder telefoontje van je familie wantrouwt. Wel is het verstandig om bij onverwachte en belangrijke verzoeken niet meer op één signaal te vertrouwen.
Zeker wanneer er geld moet worden overgemaakt, beveiligingscodes moeten worden gedeeld of onmiddellijk gehandeld moet worden, is een tweede controle de veiligste keuze.
Een stem kan tegenwoordig worden nagemaakt.
Een terugbelactie naar het nummer dat jij zelf al kende, is een stuk moeilijker na te bootsen.
