Ik heb op een phishinglink geklikt, wat moet ik nu doen?
Op een phishinglink klikken kan iedereen overkomen. Berichten van banken, PostNL, DigiD, webshops en andere bekende organisaties worden tegenwoordig zo goed nagemaakt dat je soms pas na het openen van de website merkt dat er iets niet klopt.
Als dat gebeurt, is het vooral belangrijk om vast te stellen wat je na het klikken hebt gedaan. Alleen een verkeerde website openen is namelijk iets heel anders dan er een wachtwoord invoeren, een bestand downloaden of iemand toegang geven tot je computer.
Heb je alleen op de link geklikt en de website daarna weer gesloten, dan is er meestal niet direct reden tot paniek. Veel phishingwebsites zijn vooral bedoeld om je naar een nagemaakte inlogpagina te sturen. De aanvaller hoopt vervolgens dat je daar zelf je gegevens invult.
Dat betekent niet dat iedere verdachte website automatisch ongevaarlijk is. Er bestaan bijvoorbeeld ook websites die je proberen over te halen een bestand te downloaden, een browsermelding toe te staan of software te installeren. Maar wanneer je werkelijk alleen de pagina hebt geopend en verder niets hebt gedaan, is het risico doorgaans een stuk kleiner.
Heb je een wachtwoord ingevuld?
Dan is het verstandig om dat wachtwoord zo snel mogelijk te wijzigen. Ga daarvoor rechtstreeks naar de officiële website of app van de betreffende dienst en gebruik niet opnieuw de link uit het verdachte bericht.
Gebruik je hetzelfde wachtwoord ook op andere websites, dan ontstaat er een groter risico. Gestolen combinaties van e-mailadressen en wachtwoorden worden namelijk vaak automatisch bij meerdere websites geprobeerd.
Als je bijvoorbeeld hetzelfde wachtwoord gebruikt voor je mailbox, Facebook en een webshop, kan één geslaagde phishingpoging ineens gevolgen hebben voor meerdere accounts.
Juist daarom is een uniek wachtwoord per website belangrijk. Een passwordmanager maakt dat in de praktijk een stuk eenvoudiger, omdat je niet zelf tientallen verschillende wachtwoorden hoeft te onthouden.
Let vooral goed op je e-mailaccount
Je mailbox is vaak een van de belangrijkste accounts om te beveiligen. Wie toegang krijgt tot je e-mail kan bij allerlei andere diensten een wachtwoordreset aanvragen en zo proberen steeds meer accounts over te nemen.
Controleer daarom of je mailbox nog gewoon bereikbaar is, wijzig het wachtwoord wanneer dat mogelijk is buitgemaakt en zet tweestapsverificatie aan als dat nog niet actief is.
Het is ook verstandig om even naar de beveiligingsinstellingen te kijken. Controleer bijvoorbeeld welke apparaten zijn ingelogd en of er geen hersteladres of telefoonnummer is toegevoegd dat je niet herkent.
Bij een mailbox kan het daarnaast nuttig zijn om te controleren of er geen vreemde doorstuurregel is aangemaakt. Aanvallers gebruiken zulke regels soms om kopieën van binnenkomende e-mails automatisch naar zichzelf door te sturen.
Heb je bankgegevens ingevuld?
Neem dan contact op met je bank, ook wanneer er op dat moment nog geen geld verdwenen is.
Gebruik daarvoor altijd de bankapp, de officiële website of een telefoonnummer waarvan je zeker weet dat het van je bank is. Gebruik nooit het nummer dat in het verdachte sms-bericht, de e-mail of op de phishingwebsite stond.
Vertel de bank zo precies mogelijk wat je hebt ingevuld en of je daarnaast nog een betaling, verificatie of andere handeling hebt bevestigd.
Het is beter om vroeg contact op te nemen dan om pas te bellen wanneer er daadwerkelijk transacties plaatsvinden die je niet herkent.
Heb je iets gedownload of geïnstalleerd?
Dan wordt de situatie serieuzer.
Een phishingwebsite kan je bijvoorbeeld vertellen dat je browser verouderd is, dat je computer besmet is of dat je een beveiligingsprogramma moet installeren. Ook bestanden die eruitzien als een factuur, pakketmelding of document kunnen kwaadaardige software bevatten.
Heb je na het klikken daadwerkelijk iets geïnstalleerd, voer dan een beveiligingsscan uit en controleer welke programma’s recent zijn toegevoegd.
Op Windows kun je hiervoor onder andere Windows Security en Microsoft Defender gebruiken. Bij twijfel is het verstandig het apparaat technisch te laten controleren, zeker wanneer je niet precies weet wat je hebt geïnstalleerd.
Extra voorzichtigheid is nodig wanneer iemand je heeft gevraagd software zoals AnyDesk, TeamViewer of een ander programma voor externe toegang te installeren. Daarmee kan iemand op afstand meekijken of je computer bedienen.
Heb je zo’n programma geïnstalleerd en daadwerkelijk toegang gegeven, dan gaat het niet meer alleen om een phishinglink. Er kan iemand actief toegang tot je systeem hebben gehad. In dat geval moet je niet alleen naar malware kijken, maar ook naar de accounts en gegevens die tijdens die sessie toegankelijk waren.
Een virusscan lost niet iedere phishingaanval op
Een veelgemaakte gedachte is dat je na phishing vooral een virusscan moet uitvoeren. Dat kan nuttig zijn wanneer je iets hebt gedownload, maar phishing draait lang niet altijd om malware.
Als je zelf je Microsoft-wachtwoord op een nepwebsite hebt ingevuld, hoeft er helemaal geen virus op je computer te staan. De aanvaller heeft dan simpelweg het wachtwoord gekregen dat jij hebt ingevoerd.
Een virusscanner kan dat probleem niet oplossen.
In zo’n situatie is het veranderen van je wachtwoord, het uitloggen van onbekende sessies en het controleren van je beveiligingsinstellingen veel belangrijker.
Daarom moet je na een phishinglink vooral terugdenken aan wat je precies hebt gedaan. Heb je alleen gekeken, gegevens ingevuld, iets gedownload, software geïnstalleerd of iemand toegang gegeven? Dat bepaalt welke vervolgstappen nodig zijn.
Houd je accounts daarna nog even in de gaten
Wanneer je gegevens hebt ingevoerd, kunnen aanvallers die soms pas uren of dagen later gebruiken.
Let daarom de komende dagen extra op beveiligingsmeldingen. Een melding over een nieuwe login, een gewijzigd wachtwoord of een onverwachte tweestapsverificatiecode kan erop wijzen dat iemand probeert binnen te komen.
Vooral onverwachte verificatiecodes zijn een duidelijk signaal om even goed te kijken. Als je zelf nergens probeert in te loggen en toch een code ontvangt, kan iemand anders je gebruikersnaam en wachtwoord aan het proberen zijn.
Geef zo’n code nooit aan iemand door. Een echte medewerker van een bank, Microsoft, Google of een andere organisatie hoort je niet te vragen een persoonlijke beveiligingscode telefonisch of via WhatsApp door te geven.
Wat als je niet meer precies weet wat je hebt ingevuld?
Dan zou ik liever iets te voorzichtig zijn dan te makkelijk denken dat er niets aan de hand is.
Verander in ieder geval de wachtwoorden van accounts die mogelijk betrokken zijn en begin bij je e-mailadres. Controleer daarna of er onbekende apparaten zijn ingelogd en zet tweestapsverificatie aan waar dat mogelijk is.
Heb je mogelijk financiële gegevens gedeeld, neem dan ook contact op met je bank.
Een wachtwoord wijzigen kost een paar minuten. Een account herstellen nadat iemand het volledig heeft overgenomen, kan aanzienlijk meer werk opleveren.
Phishing is bovendien steeds moeilijker te herkennen. De tijd van slecht geschreven mails met vreemde logo’s is allang niet meer representatief voor iedere phishingaanval. Websites kunnen vrijwel identiek worden nagemaakt en criminelen beschikken door eerdere datalekken soms al over je naam, e-mailadres, telefoonnummer of de naam van een bedrijf waar je klant bent.
Op een verkeerde link klikken betekent daarom niet automatisch dat je bent gehackt.
Het belangrijkste is wat je daarna hebt gedaan en hoe snel je reageert wanneer je ontdekt dat er iets niet klopt.
